Khi nào doanh nghiệp nên phục hồi thay vì phá sản?

Doanh nghiệp nên xem xét phục hồi nếu có nhiều dấu hiệu sau:

• □ Vẫn còn hoạt động kinh doanh thực tế.
• □ Vẫn còn khách hàng hoặc đơn hàng.
• □ Vẫn còn thị trường tiêu thụ sản phẩm, dịch vụ.
• □ Vẫn còn tài sản có thể khai thác để tạo dòng tiền.
• □ Vẫn còn khoản phải thu có khả năng thu hồi.
• □ Vẫn còn đội ngũ nhân sự chủ chốt.
• □ Vẫn còn nhà xưởng, máy móc, quyền sử dụng đất hoặc dự án có giá trị.
• □ Chủ nợ còn khả năng thương lượng.
• □ Ngân hàng chưa xử lý xong toàn bộ tài sản bảo đảm.
• □ Cơ quan thuế chưa áp dụng hết các biện pháp cưỡng chế nghiêm trọng.
• □ Có nhà đầu tư quan tâm.
• □ Có thể bán một phần tài sản để cứu phần còn lại.
• □ Có thể cắt giảm chi phí, thu hẹp hoạt động hoặc chuyển đổi mô hình kinh doanh.
• □ Có thể xây dựng phương án trả nợ theo lộ trình.
• □ Người quản lý doanh nghiệp còn thiện chí hợp tác và cung cấp hồ sơ minh bạch.

Phục hồi doanh nghiệp là quá trình áp dụng các biện pháp pháp lý, tài chính, quản trị và kinh doanh nhằm giúp doanh nghiệp vượt qua tình trạng khó khăn, tiếp tục hoạt động và từng bước thanh toán nghĩa vụ đối với chủ nợ, người lao động, Nhà nước và các bên liên quan.

Phục hồi có thể diễn ra theo nhiều hình thức: tự tái cấu trúc nội bộ, đàm phán với chủ nợ ngoài Tòa án, tái cơ cấu nợ với ngân hàng, chuyển nhượng tài sản hoặc dự án, tìm nhà đầu tư mới, hoặc áp dụng thủ tục phục hồi theo Luật Phục hồi, phá sản.

Điểm cốt lõi của phục hồi là: doanh nghiệp vẫn còn giá trị kinh doanh cần được bảo toàn.

Doanh nghiệp không nên vội chọn phá sản nếu vẫn còn khả năng tạo dòng tiền, còn tài sản có thể khai thác, còn thị trường, chủ nợ còn khả năng đồng thuận hoặc có nhà đầu tư mới.

Phá sản là một cơ chế pháp lý cần thiết, nhưng không phải mọi doanh nghiệp gặp khó khăn đều nên lập tức đi đến phá sản. Nếu doanh nghiệp tiếp tục hoạt động có thể tạo ra giá trị cao hơn thanh lý tài sản riêng lẻ, cần ưu tiên đánh giá khả năng phục hồi. Cách nhận diện sớm các dấu hiệu khủng hoảng tài chính được trình bày chi tiết tại bài Doanh nghiệp khủng hoảng tài chính là gì?.

Doanh nghiệp nên ưu tiên phục hồi khi có đủ ba nhóm điều kiện: giá trị còn lại, phương án khả thi và sự phối hợp của các bên liên quan.

Giá trị còn lại có thể là tài sản cố định, quyền sử dụng đất, nhà xưởng, máy móc, hàng tồn kho, khoản phải thu, dự án đầu tư, hợp đồng kinh tế, giấy phép chuyên ngành, thương hiệu, khách hàng, nhân sự chủ chốt hoặc khả năng tạo doanh thu.

Một phương án phục hồi không thể chỉ là lời hứa rằng “sẽ cố gắng trả nợ”. Phương án phải làm rõ nguồn tiền trả nợ, thời gian trả nợ, tài sản cần giữ lại, tài sản có thể bán, khoản nợ cần cơ cấu, chủ nợ cần thương lượng, cơ chế giám sát và kịch bản nếu phương án thất bại.

Phục hồi không phù hợp khi doanh nghiệp không còn hoạt động thực tế, không còn dòng tiền, tài sản chính đã bị xử lý hoặc không còn khả năng khai thác, người quản lý không hợp tác, có dấu hiệu tẩu tán tài sản hoặc mục tiêu thực chất chỉ là kéo dài thời gian.

Phục hồi phải là giải pháp có thật, không phải là chiến thuật trì hoãn cưỡng chế, trì hoãn xử lý tài sản, trì hoãn nghĩa vụ thuế hoặc trì hoãn chủ nợ.

Khi lựa chọn giữa phục hồi và phá sản, cần so sánh các tiêu chí: giá trị doanh nghiệp khi tiếp tục hoạt động, khả năng trả nợ trong tương lai, tác động đến người lao động, tác động đến chủ nợ, tác động đến Nhà nước và mức độ minh bạch của hồ sơ.

Nếu phục hồi giúp chủ nợ thu hồi tốt hơn, giữ được việc làm, bảo toàn tài sản và duy trì hoạt động kinh tế thì nên xem xét phục hồi. Nếu việc kéo dài chỉ làm nợ tăng thêm và tài sản mất giá, phá sản kịp thời có thể phù hợp hơn.

Khi doanh nghiệp phân vân giữa phục hồi và phá sản, cần thực hiện quy trình đánh giá theo 7 bước:

1. Chẩn đoán mức độ khủng hoảng: xác định doanh nghiệp đang khó khăn tạm thời, mất cân đối dòng tiền, khủng hoảng tài chính, mất khả năng thanh toán hay không còn khả năng phục hồi.
2. Lập bản đồ khoản nợ: phân loại nợ thuế, nợ BHXH, nợ ngân hàng, nợ nhà cung cấp, nợ người lao động, nợ có bảo đảm và nợ không có bảo đảm.
3. Lập bản đồ tài sản: kiểm tra tài sản còn thuộc doanh nghiệp, tài sản đã thế chấp, bị kê biên, tranh chấp, có thể khai thác hoặc nên bán.
4. Đánh giá khả năng tạo dòng tiền: xác định doanh thu có thể quay lại không, hợp đồng nào còn thực hiện được, khoản phải thu nào có thể thu hồi.
5. Đánh giá thái độ của chủ nợ: xem chủ nợ có khả năng đồng thuận nếu phương án phục hồi giúp họ thu hồi nợ tốt hơn thanh lý không.
6. Xây dựng phương án phục hồi: xác định mục tiêu, thời gian, nguồn tiền, tài sản giữ lại, tài sản bán đi, kế hoạch trả nợ và cơ chế giám sát.
7. Quyết định phục hồi hoặc phá sản: lựa chọn phục hồi ngoài Tòa án, phục hồi theo luật, giải thể nếu đủ điều kiện hoặc phá sản nếu không còn khả năng phục hồi.

Các sai lầm phổ biến gồm: nghĩ phục hồi chỉ dành cho doanh nghiệp còn khỏe; xem phục hồi là cách né phá sản; chỉ đàm phán với một chủ nợ; không minh bạch hồ sơ; bán hết tài sản trước khi lập phương án; chờ đến khi bị cưỡng chế toàn diện; cố phục hồi khi không còn khả năng.

Một phương án phục hồi tốt phải dựa trên số liệu, tài sản, dòng tiền, chủ nợ, pháp luật và năng lực thực hiện, không dựa trên kỳ vọng cảm tính.