Doanh nghiệp càng hoạt động càng tăng nợ: Khi nào Giám đốc nên ngừng “cố thêm” và bắt đầu phục hồi?

Tính “giá của việc chờ” trước khi quyết định cố thêm

Nếu các giả định không đổi, 6 tháng “cố thêm” có thể tiêu tốn hơn 3,4 tỷ đồng trước khi tính đến mất khách hàng, nhân sự chủ chốt, hạn mức tín dụng và giá trị thương hiệu. Khi đó, câu hỏi không phải “có chịu được 6 tháng không?” mà là “6 tháng đó có tạo ra ít nhất 3,4 tỷ giá trị bổ sung và một đường thoát khả thi hay không?”.

Luật 2025 đặt “ưu tiên phục hồi” nhưng không đồng nghĩa cứu bằng mọi giá

Điều 3 Luật 142/2025/QH15 xác định ưu tiên áp dụng thủ tục phục hồi; đồng thời yêu cầu thủ tục kịp thời, hiệu quả, hài hòa lợi ích và tối ưu giá trị tài sản. Hai vế phải được đọc cùng nhau. “Ưu tiên phục hồi” không phải mệnh lệnh duy trì mọi doanh nghiệp vô thời hạn; phục hồi phải là phương án tạo ra giá trị tốt hơn việc để doanh nghiệp suy giảm hoặc xử lý trong phá sản.

Điều 24 cho phép các chủ thể quản lý nội bộ nộp đơn yêu cầu phục hồi khi doanh nghiệp có nguy cơ mất hoặc đã mất khả năng thanh toán. Điều 25 yêu cầu nộp kèm phương án phục hồi, danh sách chủ nợ và người mắc nợ. Điều 28 yêu cầu biện pháp phục hồi, điều kiện, thời hạn và kế hoạch thanh toán. Nếu Hội nghị chủ nợ không xác định được thời hạn, Điều 29 giới hạn thời hạn thực hiện phương án không quá 03 năm. Điều 35 đặt cơ chế giám sát thực hiện phương án.

Năm câu hỏi để phân biệt “kiên trì” với “trì hoãn”

1. Hoạt động cốt lõi có tạo dòng tiền đóng góp dương sau khi loại các chi phí không thiết yếu không?

2. Có một sự kiện xác định được sẽ cải thiện dòng tiền: hợp đồng đã ký, khoản phải thu chắc chắn, vốn mới có điều kiện rõ, hay chỉ là kỳ vọng thị trường?

3. Chi phí của 90 ngày chờ thêm là bao nhiêu, và ai đang tài trợ chi phí đó: chủ sở hữu, ngân hàng, Nhà nước, người lao động hay nhà cung cấp?

4. Nếu kế hoạch thất bại, tài sản, khách hàng và quyền thương lượng còn lại có thấp hơn đáng kể không?

5. Có “stop-loss trigger” để buộc ban lãnh đạo chuyển phương án khi các giả định nền tảng không còn đúng không?

Phục hồi không nhất thiết là cứu toàn bộ doanh nghiệp

Một công ty có ba mảng: A tạo tiền, B hòa vốn, C lỗ nặng. Giám đốc thường bị “sunk cost bias”: đã đầu tư nhiều nên không muốn dừng C. Nhưng mục tiêu của phục hồi là tối ưu giá trị, không bảo tồn mọi cấu phần lịch sử. Điều 33 Luật 142/2025/QH15 cho phép Hội nghị chủ nợ xem xét cả chuyển nhượng đồng bộ tài sản, một phần/toàn bộ mảng kinh doanh hoặc doanh nghiệp. Điều đó phù hợp với tư duy carve-out: giữ phần đáng cứu, xử lý phần phá hủy giá trị.

Một phương án phục hồi có thể bao gồm những nhóm biện pháp nào?

Tái cấu trúc hoạt động

Cắt mảng lỗ, đóng cơ sở không hiệu quả, giảm tồn kho, thay đổi sản phẩm/khách hàng, tối ưu nhân sự.

Tái cấu trúc tài sản

Bán tài sản không cốt lõi, cho thuê tài sản dư thừa, giải phóng vốn bị “đóng băng”, nhưng không làm mất năng lực tạo tiền.

Tái cấu trúc nợ

Gia hạn, giãn nợ, thay đổi lịch trả, giảm nợ theo thỏa thuận, chuyển nợ thành vốn trong cấu trúc phù hợp.

Vốn mới/M&A

Nhà đầu tư mới, bán mảng kinh doanh, chuyển nhượng một phần doanh nghiệp, recapitalization.

Quản trị và kiểm soát

Dòng tiền 13 tuần, quyền phê duyệt chi, dashboard chủ nợ, quản trị giao dịch người liên quan, báo cáo định kỳ.

Khi nào tôi sẽ khuyên “chưa cần vào thủ tục phục hồi tại Tòa”?

Nếu doanh nghiệp mới thiếu thanh khoản tạm thời, chủ nợ chính còn hợp tác, hoạt động cốt lõi dương tiền và có thể tự tái cấu trúc ngoài Tòa án trong thời gian ngắn, một giải pháp thương lượng/tái cấu trúc tự nguyện có thể nhanh và ít chi phí hơn. Thủ tục phục hồi tại Tòa là công cụ mạnh, nhưng không phải công cụ duy nhất.

Khi nào tôi sẽ yêu cầu đặt thủ tục phục hồi lên bàn nghiêm túc?

• Nhiều chủ nợ có quyền lợi xung đột, thương lượng riêng lẻ không còn hiệu quả.
• Doanh nghiệp đã hoặc sắp không thực hiện được nghĩa vụ trong khoảng thời gian Điều 5 xác định.
• Cần cơ chế tạm dừng/tập trung các yêu cầu về tài sản theo luật để bảo toàn phương án chung.
• Doanh nghiệp còn mảng kinh doanh/tài sản có giá trị nhưng nguy cơ bị xử lý riêng lẻ.
• Cần một phương án có sự tham gia, biểu quyết và giám sát của chủ nợ.

Khi nào phải chấp nhận rằng phục hồi không còn hợp lý?

Phục hồi không nên trở thành lý do để trì hoãn phá sản. Nếu hoạt động cốt lõi vẫn âm tiền sau khi đã cắt phần lỗ, không có vốn mới, khoản phải thu chủ yếu khó đòi, tài sản cốt lõi mất giá nhanh, chủ nợ không chấp nhận và mọi kịch bản đều cho thấy recovery thấp hơn nếu kéo dài, Giám đốc cần đặt lựa chọn phá sản có trật tự lên bàn. Luật 142 cũng quy định các trường hợp đình chỉ thủ tục/phương án phục hồi khi không hoàn thiện, không thực hiện hoặc hết thời hạn mà không hoàn thành.

Xây “stop-loss” trước khi bắt đầu phục hồi

Các ngưỡng trên chỉ là minh họa, không phải quy định pháp luật. Mỗi doanh nghiệp phải thiết kế stop-loss riêng. Nhưng không có stop-loss thì “phục hồi” rất dễ biến thành “chờ thêm”.

Bài liên quan trong chuyên đề