Công ty không đủ tiền trả tất cả chủ nợ: Giám đốc nên trả Thuế, Ngân hàng, Người lao động hay Nhà cung cấp trước?

Ba giai đoạn – ba logic thanh toán khác nhau

Giai đoạn A – Doanh nghiệp đang tự xử lý khó khăn

Chưa có thủ tục phục hồi/phá sản, không tồn tại một “bảng thứ tự trả nợ chung” có thể áp dụng máy móc cho mọi khoản thanh toán. Giám đốc phải xem ngày đến hạn, tài sản bảo đảm, biện pháp cưỡng chế, hậu quả vi phạm, quyền lợi người lao động và giá trị kinh tế của việc duy trì hoạt động.

Giai đoạn B – Đã vào thủ tục phục hồi

Điều 28 Luật 142/2025/QH15 quy định kế hoạch thanh toán trong phương án phục hồi phải bảo đảm thứ tự ưu tiên: chi phí phục hồi; nợ lương và các khoản BHXH/BHTN/BHYT, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, trợ cấp và quyền lợi người lao động; khoản nợ phát sinh nhằm mục đích phục hồi; khoản nợ có bảo đảm; các khoản nợ khác. Đây là một trật tự pháp lý đặc thù của phương án phục hồi, không nên bị nhầm với hoạt động thanh toán bình thường trước khi có thủ tục.

Giai đoạn C – Đã bị tuyên bố phá sản

Điều 46 quy định thứ tự phân chia tài sản: chi phí phá sản; nợ lương; nợ BHXH/BHTN/BHYT và bảo hiểm tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp; trợ cấp thôi việc và quyền lợi người lao động; nợ phát sinh để phục hồi; nghĩa vụ tài chính với Nhà nước; cuối cùng là nợ không có bảo đảm và phần nợ có bảo đảm còn thiếu do tài sản bảo đảm không đủ. Khoản nợ có bảo đảm được xử lý theo Điều 44 với cơ chế riêng đối với tài sản bảo đảm.

Tại sao “trả ngân hàng trước vì có thế chấp” chưa chắc tối ưu?

Ngân hàng có quyền quan trọng đối với tài sản bảo đảm. Nhưng nếu doanh nghiệp dùng toàn bộ 1 tỷ còn lại để trả ngân hàng mà vẫn không đủ xử lý khoản vay, trong khi nhà cung cấp dừng nguyên liệu làm một đơn hàng có lãi bị hủy, giá trị doanh nghiệp có thể giảm mạnh. Ngược lại, bỏ mặc một thông báo xử lý tài sản bảo đảm cốt lõi cũng có thể khiến doanh nghiệp mất nhà xưởng và cơ hội phục hồi.

Vì vậy, quyết định cần dựa trên “giá trị biên” của khoản thanh toán: 100 triệu trả cho chủ nợ này có giữ được bao nhiêu giá trị, tránh được rủi ro pháp lý nào, và có làm thiệt hại bất hợp lý cho các chủ nợ còn lại hay không?

Tại sao “thuế là Nhà nước nên luôn phải trả trước” cũng là cách hiểu quá đơn giản?

Thuế là nghĩa vụ phải thực hiện và có cơ chế cưỡng chế riêng. Nhưng trong thứ tự phân chia khi phá sản theo Điều 46, nghĩa vụ tài chính đối với Nhà nước đứng sau nhiều khoản liên quan người lao động và khoản nợ phát sinh nhằm phục hồi. Điều này cho thấy không thể lấy một câu “thuế luôn đứng đầu” để giải thích mọi hoàn cảnh.

Trước thủ tục, doanh nghiệp vẫn phải đánh giá chính xác tình trạng thuế: số nợ, ngày quá hạn, tiền chậm nộp, biện pháp cưỡng chế đang áp dụng. Một quyết định bỏ mặc thuế có thể làm tài khoản bị cưỡng chế và phá vỡ dòng tiền; nhưng một quyết định dùng sạch tiền trả thuế trong khi không còn tiền trả lương hoặc hoàn thành đơn hàng cũng có thể đẩy công ty vào khủng hoảng sâu hơn.

Người lao động không chỉ là một chủ nợ

Nợ lương và bảo hiểm vừa là nghĩa vụ được pháp luật bảo vệ, vừa liên quan đến năng lực vận hành. Mất đội ngũ cốt lõi có thể khiến doanh nghiệp mất khả năng hoàn thành đơn hàng và phục hồi. Đây là lý do các khoản liên quan người lao động được đặt ở vị trí ưu tiên cao trong cả phương án phục hồi và phân chia tài sản phá sản.

Nhà cung cấp có thể là “chủ nợ tạo giá trị”

Có trường hợp 300 triệu thanh toán cho nhà cung cấp sẽ mở lại nguồn nguyên liệu để hoàn thành đơn hàng tạo ra 2 tỷ tiền mặt trong 30 ngày. Khi đó, khoản chi này có ý nghĩa khác hoàn toàn một khoản thanh toán chỉ để giảm áp lực điện thoại. Nhưng quyết định phải có chứng cứ kinh tế, hợp đồng và dòng tiền; không thể dùng lý do “cứu công ty” để hợp thức hóa bất kỳ khoản ưu tiên tùy tiện nào.

Cẩn trọng với giao dịch trước phá sản

Điều 49 Luật 142/2025/QH15 quy định một số giao dịch trong 06 tháng trước ngày Tòa án ra quyết định mở thủ tục phá sản có thể bị coi là vô hiệu, như chuyển nhượng tài sản không theo giá thị trường, chuyển nợ không bảo đảm thành có bảo đảm, thanh toán/bù trừ có lợi cho một chủ nợ đối với khoản nợ chưa đến hạn hoặc với số tiền lớn hơn khoản nợ đến hạn, tặng cho tài sản hoặc giao dịch nhằm tẩu tán tài sản. Với người liên quan, khoảng thời gian xem xét là 18 tháng đối với các giao dịch thuộc khoản 1.

Điều này không có nghĩa mọi khoản trả nợ trước phá sản đều vô hiệu. Nhưng nó cho thấy Giám đốc không nên thực hiện các giao dịch bất thường, đặc biệt với người liên quan, chỉ vì muốn “giữ tiền trong nhà” hoặc bảo vệ một chủ nợ riêng.

Một “ma trận quyết định thanh toán” nên có những gì?

Bài liên quan trong chuyên đề