Khi Nào Doanh Nghiệp Mất Khả Năng Thanh Toán Và Khi Nào Bị Tuyên Bố Phá Sản?

Bốn trạng thái phải tách biệt

Mốc 06 tháng được tính từ đâu?

Điểm bắt đầu phải là ngày khoản nợ đến hạn theo hợp đồng, bản án/quyết định, biên bản đối chiếu hoặc căn cứ pháp lý khác. Vì vậy, khi đánh giá mất khả năng thanh toán, không thể chỉ nhìn vào “tuổi nợ” trên phần mềm kế toán. Cần chứng minh được nghĩa vụ, ngày đến hạn, việc đã đến hạn và tình trạng không thực hiện nghĩa vụ sau mốc 06 tháng.

• Khoản nợ phải có căn cứ xác định; tranh chấp về chất lượng, nghiệm thu hoặc bù trừ có thể làm bài toán phức tạp hơn.
• Việc trả một phần không tự động xóa dấu hiệu mất khả năng thanh toán nếu nghĩa vụ đến hạn còn lại vẫn không được thực hiện và đủ điều kiện luật định.
• Mốc pháp lý phải được đối chiếu với chứng từ thực tế: hợp đồng, phụ lục, hóa đơn, biên bản đối chiếu, thư đòi nợ, phán quyết hoặc tài liệu thi hành án.

Có phải “tài sản nhỏ hơn nợ” mới mất khả năng thanh toán?

Không. Luật 2025 sử dụng tiêu chí thực hiện nghĩa vụ thanh toán theo thời gian, không phải một phép thử bảng cân đối đơn thuần. Doanh nghiệp có thể có tổng tài sản 100 tỷ đồng nhưng phần lớn là đất dự án khó chuyển nhượng, hàng tồn chậm luân chuyển và khoản phải thu khó đòi; nếu không thực hiện nghĩa vụ khoản nợ đến hạn sau 06 tháng thì vẫn có thể rơi vào tình trạng mất khả năng thanh toán.

Khi mất khả năng thanh toán, ai có quyền và ai có nghĩa vụ hành động?

Theo Điều 38 Luật 142/2025/QH15, chủ nợ không có bảo đảm và chủ nợ có bảo đảm một phần thuộc nhóm có quyền yêu cầu áp dụng thủ tục phá sản khi doanh nghiệp mất khả năng thanh toán; người lao động/công đoàn, cổ đông hoặc nhóm cổ đông, thành viên hoặc nhóm thành viên đủ điều kiện cũng có quyền trong các trường hợp luật định. Ở chiều ngược lại, người đại diện theo pháp luật và các chủ thể quản lý tương ứng với loại hình doanh nghiệp có nghĩa vụ nộp đơn khi doanh nghiệp mất khả năng thanh toán, trừ trường hợp đã có đơn yêu cầu áp dụng thủ tục phục hồi.

Mất khả năng thanh toán có đồng nghĩa Tòa án sẽ tuyên phá sản?

Không. Sau khi đơn được thụ lý còn có giai đoạn xem xét mở thủ tục, quản lý tài sản, xác định chủ nợ, Hội nghị chủ nợ và các khả năng phục hồi/đình chỉ. Sau khi mở thủ tục phá sản, nếu doanh nghiệp không còn mất khả năng thanh toán trước thời điểm tuyên bố phá sản thì Điều 64 cho phép Tòa án đình chỉ thủ tục phá sản. Vì vậy, “mất khả năng thanh toán” là điểm kích hoạt cơ chế tư pháp, không phải bản án cuối cùng.

Ma trận tự chẩn đoán doanh nghiệp

Tình huống thực tế

Công ty A còn tổng tài sản theo sổ sách 60 tỷ đồng nhưng 35 tỷ là nhà xưởng thế chấp ngân hàng, 15 tỷ là hàng tồn khó bán và 10 tỷ khoản phải thu đang tranh chấp. Một khoản nợ nhà cung cấp 4 tỷ đã quá hạn 08 tháng. Công ty vẫn có tài sản nhưng không có dòng tiền để thực hiện nghĩa vụ. Trong trường hợp này, ban lãnh đạo phải đánh giá trạng thái mất khả năng thanh toán, nghĩa vụ nộp đơn, khả năng phục hồi và rủi ro giao dịch; không thể chỉ kết luận “tài sản vẫn lớn hơn khoản nợ nên chưa phá sản”.

6 sai lầm thường gặp

• Lấy số lỗ kế toán làm tiêu chí duy nhất để kết luận phá sản.
• Cho rằng công ty còn bất động sản thì không thể mất khả năng thanh toán.
• Chờ đến khi tài khoản bằng 0 mới gọi luật sư/Quản tài viên.
• Không xác định chính xác ngày đến hạn và hồ sơ chứng minh khoản nợ.
• Nhầm việc Tòa án mở thủ tục với quyết định tuyên bố phá sản.
• Không ghi nhận thời điểm ban lãnh đạo biết doanh nghiệp đã mất khả năng thanh toán.

Doanh nghiệp nên làm gì trong 7 ngày tới?

1. Khóa bảng công nợ theo ngày đến hạn và tình trạng tranh chấp.
2. Lập dòng tiền 13 tuần, phân loại tài sản theo mức độ thanh khoản.
3. Tách nợ có bảo đảm, có bảo đảm một phần và không bảo đảm.
4. Rà nợ thuế, BHXH, lương và các khoản bị cưỡng chế/thi hành án.
5. Kiểm tra giao dịch với người liên quan và thanh toán bất thường.
6. Họp cơ quan quản trị để ghi nhận tình trạng và lựa chọn phục hồi/phá sản.
7. Rà hồ sơ với luật sư – Quản tài viên trước khi thực hiện giao dịch lớn hoặc nộp đơn.