Sau khi mở thủ tục phá sản, Giám đốc và người đại diện được làm gì, bị cấm làm gì?
Nội dung chính
- Phá sản không đồng nghĩa Giám đốc “hết quyền” trong một ngày
- Ba tầng quyền hạn cần phân biệt
- Khi nào Thẩm phán có thể thay đổi người đại diện?
- Quản tài viên không thay Giám đốc điều hành mọi hoạt động
- Chữ ký của Giám đốc sau khi mở thủ tục cần thêm “hồ sơ nền”
- Không được dùng tiền công ty để “dọn” quan hệ cá nhân
- Người đại diện cần làm gì với kế toán và ngân hàng?
- Rủi ro không chỉ là thay người đại diện
- Checklist quản trị dành cho Giám đốc
- Câu hỏi thường gặp
- Nguồn pháp lý đối chiếu
Sau khi Tòa án mở thủ tục phá sản, Giám đốc vẫn có thể điều hành trong phạm vi luật cho phép nhưng chịu giám sát và có thể bị thay đổi người đại diện nếu không có khả năng điều hành hoặc có dấu hiệu vi phạm.
Phá sản không đồng nghĩa Giám đốc “hết quyền” trong một ngày
Sau khi mở thủ tục phá sản, doanh nghiệp vẫn có thể tiếp tục hoạt động. Vì vậy, Giám đốc hoặc người đại diện theo pháp luật thường vẫn cần ký chứng từ, tổ chức nhân sự, xử lý đơn hàng và bảo quản tài sản. Nhưng quyền này không còn mang tính tự do quản trị như giai đoạn bình thường. Mọi quyết định phải đặt trong khuôn khổ bảo toàn tài sản và quyền của tập thể chủ nợ.
Ba tầng quyền hạn cần phân biệt
Có thể chia quyết định của Giám đốc thành ba tầng. Tầng một: hoạt động vận hành thông thường nhằm duy trì giá trị doanh nghiệp. Tầng hai: giao dịch phải báo cáo trước để được giám sát, như vay, bảo đảm, chuyển nhượng tài sản, chấm dứt hợp đồng, thanh toán các khoản luật định. Tầng ba: hành vi bị cấm như tẩu tán tài sản, từ bỏ quyền đòi nợ, ưu tiên thanh toán nợ không có bảo đảm trái luật hoặc phân chia lợi nhuận. Sai lầm thường xảy ra khi ban điều hành tiếp tục dùng quy trình cũ mà không phân tầng.
Khi nào Thẩm phán có thể thay đổi người đại diện?
Khoản 1 Điều 42 cho phép Thẩm phán ra quyết định thay đổi người đại diện theo pháp luật khi xét thấy người đại diện không có khả năng điều hành hoặc doanh nghiệp có dấu hiệu vi phạm các hành vi bị cấm sau khi mở thủ tục. Đây không phải cơ chế trừng phạt tự động mà là biện pháp bảo vệ thủ tục và khối tài sản. Vì vậy, khả năng hợp tác, minh bạch và tuân thủ của người đại diện có ý nghĩa thực tế rất lớn.
Quản tài viên không thay Giám đốc điều hành mọi hoạt động
Một hiểu nhầm phổ biến là khi có Quản tài viên thì Giám đốc không còn vai trò. Trên thực tế, Quản tài viên thực hiện nhiệm vụ xác minh, giám sát, quản lý và thanh lý theo luật; còn hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp vẫn có cơ chế vận hành riêng. Hai vai trò phải phối hợp nhưng không đồng nhất. Ban điều hành cần cung cấp thông tin đầy đủ, đúng hạn và không cản trở việc xác minh.
Chữ ký của Giám đốc sau khi mở thủ tục cần thêm “hồ sơ nền”
Mỗi giao dịch quan trọng nên kèm hồ sơ giải thích: mục đích giao dịch; giá trị; tác động dòng tiền; lý do có lợi cho doanh nghiệp và chủ nợ; tình trạng báo cáo Quản tài viên/Ban đại diện chủ nợ; ý kiến hoặc quyết định của Thẩm phán/Hội nghị chủ nợ nếu thuộc trường hợp cần thiết. Cách làm này giúp biến quyết định điều hành thành quyết định có thể kiểm chứng.
Không được dùng tiền công ty để “dọn” quan hệ cá nhân
Giai đoạn khủng hoảng thường xuất hiện áp lực trả nợ cho cổ đông, người thân, nhà cung cấp chiến lược hoặc chủ nợ đang đe dọa kiện. Nhưng sau khi mở thủ tục, việc dùng tài sản doanh nghiệp phải phục vụ lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp trong khuôn khổ thủ tục. Thanh toán thiên lệch hoặc chuyển tài sản cho bên liên quan có thể kéo theo rủi ro bị xem xét vô hiệu, thu hồi và trách nhiệm của người quản lý.
Người đại diện cần làm gì với kế toán và ngân hàng?
Nên lập cơ chế hai lớp phê duyệt đối với chuyển tiền; thông báo nội bộ về danh mục thanh toán bị hạn chế; yêu cầu kế toán đánh dấu khoản nợ trước và sau thời điểm mở thủ tục; tách chi phí cần thiết để duy trì hoạt động; và lưu toàn bộ sao kê, chứng từ. Đối với tài khoản ngân hàng, mọi giao dịch bất thường cần được giải trình được ngay thay vì “hợp thức hóa” sau.
Rủi ro không chỉ là thay người đại diện
Điều 83 quy định trách nhiệm đối với hành vi vi phạm trong vụ việc phục hồi, phá sản; tùy tính chất có thể phát sinh xử lý kỷ luật, hành chính, hình sự và bồi thường thiệt hại. Điều 84 còn đặt ra khả năng hạn chế quyền thành lập, quản lý doanh nghiệp trong một số trường hợp cố ý vi phạm. Vì vậy, mục tiêu của người đại diện không phải giữ chức vụ bằng mọi giá mà là chứng minh quá trình điều hành minh bạch, có kiểm soát.
Checklist quản trị dành cho Giám đốc
Mỗi tuần nên có báo cáo tiền mặt và tài khoản; danh sách giao dịch dự kiến; biến động tài sản; thu hồi công nợ; giao dịch với bên liên quan; hợp đồng mới; chi phí duy trì hoạt động; tranh chấp mới; và các yêu cầu của Quản tài viên/Tòa án. Nếu một quyết định không thể giải thích được bằng hồ sơ, không nên thực hiện trước khi rà soát pháp lý.
Câu hỏi thường gặp
Mở thủ tục phá sản có làm Giám đốc mất chức ngay không?
Không. Luật không quy định tự động miễn nhiệm. Tuy nhiên Thẩm phán có thể quyết định thay đổi người đại diện theo pháp luật trong các trường hợp Điều 42 quy định.
Giám đốc có được ký chứng từ và hợp đồng không?
Có thể trong phạm vi hoạt động được phép, nhưng các giao dịch thuộc nhóm phải báo cáo hoặc bị cấm phải tuân thủ cơ chế giám sát. Không nên ký theo quy trình cũ như trước khi mở thủ tục.
Ai có thể đề nghị thay người đại diện theo pháp luật?
Điều 42 cho phép việc này được xem xét theo đề nghị của các chủ thể luật định như Ban đại diện chủ nợ, Hội nghị chủ nợ, Quản tài viên/doanh nghiệp quản lý, thanh lý tài sản và một số chủ thể quản trị quy định tại Điều 38.
Kết luận: Giám đốc vẫn có vai trò sau khi mở thủ tục phá sản, nhưng vai trò chuyển từ “quyền điều hành độc lập” sang “người quản lý chịu giám sát”. Khả năng minh bạch, lưu hồ sơ và tuân thủ các giới hạn giao dịch quyết định trực tiếp mức độ rủi ro cá nhân.
Nguồn pháp lý đối chiếu
Luật Phục hồi, phá sản số 142/2025/QH15 · Luật Doanh nghiệp số 59/2020/QH14 · Nghị định 168/2025/NĐ-CP về đăng ký doanh nghiệp · Nghị định 296/2026/NĐ-CP sửa đổi Nghị định 168/2025/NĐ-CP · Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15.
Lưu ý biên tập: Khi áp dụng cho hồ sơ cụ thể cần đối chiếu văn bản hướng dẫn và trạng thái hiệu lực tại ngày xử lý.
