Doanh nghiệp không còn tài sản: khi nào được áp dụng phá sản rút gọn?

“Không còn tài sản” theo Luật mới không chỉ có một nghĩa

Điều 70 Luật Phục hồi, phá sản 2025 quy định thủ tục phá sản rút gọn được áp dụng trong nhiều trường hợp. Riêng nhóm liên quan tài sản, luật không chỉ nói tới doanh nghiệp hoàn toàn không còn tài sản, mà còn bao gồm trường hợp còn tài sản nhưng không thanh lý, thu hồi được hoặc còn tài sản nhưng không đủ để nộp lệ phí, tạm ứng chi phí và thanh toán chi phí phá sản.

Điểm này rất thực tế. Một doanh nghiệp có thể còn một khoản phải thu lớn trên sổ sách nhưng con nợ đã mất tích hoặc không còn khả năng thi hành; còn máy móc nhưng đã hư hỏng; còn quyền tài sản nhưng tranh chấp kéo dài; hoặc còn số dư tài sản rất nhỏ không đủ cho chi phí thủ tục.

Không có tiền không đồng nghĩa không có tài sản

Khi chuẩn bị hồ sơ, phải rà soát khái niệm tài sản theo phạm vi của Luật Phục hồi, phá sản. Tài sản có thể bao gồm tài sản và quyền tài sản tại thời điểm mở thủ tục, tài sản phát sinh sau đó, giá trị quyền sử dụng đất, tài sản thu hồi từ hành vi tẩu tán, tài sản thu hồi từ giao dịch vô hiệu và tài sản khác theo pháp luật. Do đó, doanh nghiệp không còn tiền trong tài khoản nhưng vẫn có khoản phải thu hoặc quyền đòi nợ chưa xử lý thì chưa thể kết luận đơn giản rằng “không còn tài sản”.

Điều kiện phá sản rút gọn không chỉ dành cho doanh nghiệp không tài sản

Luật còn cho phép áp dụng thủ tục rút gọn đối với doanh nghiệp có từ 20 chủ nợ không có bảo đảm trở xuống và tổng nợ gốc phải thanh toán từ 10 tỷ đồng trở xuống; doanh nghiệp nhỏ, siêu nhỏ; cùng một số chủ thể hoặc trường hợp đặc thù khác theo luật. Vì vậy, khi đánh giá hồ sơ cần kiểm tra đồng thời quy mô doanh nghiệp, số lượng chủ nợ, tổng nợ và tình trạng tài sản.

Điểm đặc biệt của trường hợp không còn tài sản

Đối với trường hợp thuộc điểm c khoản 1 Điều 70, Điều 71 quy định Tòa án xem xét tuyên bố doanh nghiệp phá sản trong thời hạn 30 ngày kể từ ngày thụ lý đơn yêu cầu áp dụng thủ tục phá sản. Đây là khác biệt đáng kể so với quy trình thông thường vốn phải đi qua nhiều bước xác minh, Hội nghị chủ nợ và xử lý tài sản.

Quy định này không có nghĩa chỉ cần doanh nghiệp tự xác nhận “không còn tài sản” là Tòa án sẽ tuyên phá sản. Tòa án vẫn phải có cơ sở đánh giá vụ việc thuộc trường hợp luật định.

Bộ chứng cứ nên chuẩn bị để chứng minh tình trạng tài sản

Một hồ sơ thuyết phục thường cần đối chiếu ít nhất bốn nguồn. Thứ nhất là kế toán: bảng cân đối, sổ tài sản, công nợ, tiền gửi, tiền mặt. Thứ hai là tài sản đăng ký: bất động sản, phương tiện, máy móc có đăng ký, phần vốn góp. Thứ ba là quyền tài sản: khoản phải thu, tiền đặt cọc, yêu cầu bồi thường, quyền từ hợp đồng, tài sản đang tranh chấp. Thứ tư là lịch sử giao dịch: tài sản đã bán, chuyển nhượng, thanh toán, cấn trừ hoặc chuyển cho người liên quan trước thời điểm nộp đơn.

Nếu tài sản từng tồn tại nhưng hiện không còn, cần giải trình đường đi của tài sản bằng chứng từ. Đây là điểm quan trọng để phân biệt doanh nghiệp thực sự cạn kiệt tài sản với trường hợp có dấu hiệu tẩu tán hoặc chuyển dịch bất thường.

Chi phí thủ tục: Luật mới xử lý thế nào?

Điều 20 Luật 142/2025/QH15 quy định về chi phí và tạm ứng chi phí phục hồi, phá sản. Đáng chú ý, một số trường hợp đặc biệt, trong đó có trường hợp tại điểm c khoản 1 Điều 70, không đặt gánh nặng tạm ứng chi phí theo cách thông thường và ngân sách nhà nước bảo đảm tạm ứng theo cơ chế luật định. Đây là một trong những điểm giúp tháo gỡ nút thắt đối với doanh nghiệp “không còn gì để nộp”.

Phá sản rút gọn có phải là “xóa sạch mọi trách nhiệm”?

Không nên hiểu như vậy. Quyết định phá sản giải quyết tình trạng pháp lý của doanh nghiệp và phân chia tài sản theo trình tự luật định, nhưng còn phải xem loại hình doanh nghiệp, nghĩa vụ của chủ doanh nghiệp tư nhân, thành viên hợp danh, giao dịch vô hiệu, trách nhiệm quản lý và các nghĩa vụ khác theo pháp luật. Đặc biệt, việc kê khai không trung thực về tài sản có thể tạo rủi ro mới thay vì giúp hồ sơ nhanh hơn.

Trình tự thực tế LSR khuyến nghị