Doanh nghiệp còn tài sản nhưng thiếu tiền: chọn phục hồi, giải thể hay phá sản?

Tài sản trên sổ không đồng nghĩa tiền có thể sử dụng ngay

Một bất động sản ghi sổ mười tỷ đồng có thể đang thế chấp, có tranh chấp hoặc chưa đủ điều kiện chuyển nhượng. Khoản phải thu năm tỷ đồng có thể chưa đến hạn hoặc khách hàng đang khó khăn. Hàng tồn kho có thể bán được nhưng cần thời gian, chi phí và mức giảm giá đáng kể.

Vì vậy, cần lập hai bảng khác nhau. Bảng thứ nhất phản ánh tài sản và quyền tài sản đang tồn tại. Bảng thứ hai ước tính dòng tiền có thể thu được theo thời gian, sau chi phí và nghĩa vụ liên quan. Không bỏ tài sản khỏi bảng thứ nhất chỉ vì khó bán; cũng không đưa toàn bộ giá trị sổ sách vào dòng tiền tháng tới.

Xác định nguy cơ và tình trạng mất khả năng thanh toán theo luật hiện hành

Khoản 1 Điều 5 Luật Phục hồi, phá sản 142/2025/QH15 xác định nguy cơ mất khả năng thanh toán trong trường hợp không thanh toán được khoản nợ sẽ đến hạn trong sáu tháng hoặc khoản nợ đã đến hạn nhưng chưa quá sáu tháng. Khoản 2 xác định mất khả năng thanh toán khi không thực hiện nghĩa vụ thanh toán khoản nợ sau thời hạn sáu tháng kể từ ngày đến hạn.

Đây là căn cứ hiện hành của luật có hiệu lực từ ngày 01/3/2026, không nên tiếp tục dùng ngưỡng ba tháng của Luật Phá sản 2014 như quy tắc chung cho hồ sơ mới. Vụ việc cũ phải đối chiếu điều khoản chuyển tiếp tại Điều 88. Căn cứ: Điều 5, Điều 87–88 Luật Phục hồi, phá sản 2025.

Để áp dụng, doanh nghiệp cần có danh mục từng khoản nợ, ngày đến hạn, phần đã thanh toán và thỏa thuận điều chỉnh nếu có. Số liệu “tổng nợ ba tỷ” không cho biết khoản nào đã quá hạn bao lâu. Cũng cần tách bất đồng về nghĩa vụ thực sự với việc nghĩa vụ đã rõ nhưng chưa trả.

Khi nào nên đánh giá phương án phục hồi?

Phục hồi đáng được xem xét khi doanh nghiệp còn hoạt động tạo giá trị, có khách hàng hoặc đơn hàng có căn cứ, nguồn lực triển khai và phương án dòng tiền đủ sức kiểm chứng. Một bản dự báo tăng trưởng không kèm hợp đồng, năng lực sản xuất hoặc vốn vận hành chưa đủ thuyết phục.

Nên chuẩn bị ít nhất ba kịch bản quản trị: bán hàng đúng dự kiến, doanh thu thấp hơn và dòng tiền thu chậm. Đây là phương pháp phân tích nội bộ, không phải số lượng kịch bản bắt buộc theo luật. Trong mỗi kịch bản, chỉ rõ khoản chi duy trì hoạt động, thời điểm thu tiền và khoản nợ có thể xử lý.

Cần phân biệt thương lượng tự nguyện với thủ tục phục hồi tại Tòa án. Thỏa thuận với một nhà cung cấp không tự ràng buộc các chủ nợ còn lại. Khi đã thụ lý phục hồi, hoạt động và thanh toán chịu cơ chế giám sát, hạn chế của luật. Điều 30–31 quy định về hoạt động sau thụ lý và các hành vi bị cấm; doanh nghiệp không thể coi thủ tục phục hồi là khoảng thời gian tự do chuyển tài sản hoặc trả riêng nợ cho người quen. Căn cứ: Điều 30–31.

Khi nào giải thể là hướng có thể thực hiện?

Khoản 2 Điều 207 Luật Doanh nghiệp yêu cầu bảo đảm thanh toán hết các khoản nợ, nghĩa vụ tài sản khác và không trong quá trình giải quyết tranh chấp tại Tòa án hoặc Trọng tài. Vì vậy, công ty muốn dừng kinh doanh có thể đánh giá giải thể nếu có nguồn thanh toán đầy đủ và đáp ứng các điều kiện còn lại.

Nguồn thanh toán cần thực tế và hợp pháp. Một lời hứa bán nhà xưởng trong tương lai không tương đương giao dịch đã hoàn tất và tiền có thể phân bổ. Nếu cần thanh lý tài sản, phải tính chi phí, nghĩa vụ phát sinh, quyền của bên nhận bảo đảm và thứ tự thanh toán theo luật. Không phân chia tài sản còn lại cho thành viên trước khi hoàn thành các nghĩa vụ cần thiết.

Việc đang làm thủ tục giải thể và việc đã hoàn tất giải thể là hai trạng thái khác nhau. Khi phương án thanh toán không thực hiện được, doanh nghiệp phải đánh giá lại hướng xử lý; không nên tiếp tục ký xác nhận đã trả hết nợ chỉ để hoàn thiện hồ sơ. Căn cứ: Điều 207–210 Luật Doanh nghiệp hợp nhất.

Còn tài sản có loại trừ thủ tục phá sản không?

Không. Khái niệm mất khả năng thanh toán tại Điều 5 không đặt điều kiện doanh nghiệp phải hết sạch tài sản. Phá sản là tình trạng mất khả năng thanh toán và đã có quyết định tuyên bố phá sản của Tòa án. Không nên chờ tài sản hao hụt hết mới tìm hiểu nghĩa vụ nộp đơn.

Khoản 2 Điều 38 xác định những chủ thể có nghĩa vụ nộp đơn khi doanh nghiệp mất khả năng thanh toán, trừ trường hợp đã nộp đơn yêu cầu áp dụng thủ tục phục hồi. Khoản 5 đặt trách nhiệm đối với việc không nộp đơn và trường hợp thiệt hại phát sinh do việc không nộp đơn gây ra. Người quản lý nên được tư vấn sớm khi lịch nợ cho thấy doanh nghiệp đã bước vào tình trạng luật định. Căn cứ: Điều 38 Luật Phục hồi, phá sản 2025.

Quyết định chọn hướng không nên bắt đầu từ lời quảng cáo xóa nợ hoặc một mức phí đóng công ty. Chi phí dịch vụ là một phần; còn có nghĩa vụ tài sản, chứng cứ, tài sản bảo đảm và trách nhiệm phối hợp trong thủ tục.

Tình huống giả định: tài sản tám tỷ, nợ năm tỷ nhưng thiếu tiền

Công ty B ghi nhận tám tỷ tài sản, gồm nhà xưởng sáu tỷ đang thế chấp và hai tỷ phải thu khách hàng. Công ty nợ tổng cộng năm tỷ nhưng một khoản đến hạn đã không thanh toán sau thời hạn sáu tháng. Tài khoản chỉ có đủ tiền trả chi phí vận hành ngắn hạn.

Không thể chỉ lấy tám trừ năm để kết luận đủ điều kiện giải thể. Phải kiểm tra giá trị xử lý nhà xưởng, dư nợ được bảo đảm, khả năng thu khách hàng và chi phí thực hiện. Đồng thời, lịch nợ yêu cầu đánh giá tình trạng mất khả năng thanh toán theo luật, dù tổng tài sản ghi sổ lớn hơn tổng nợ.

Nếu có đơn hàng chắc chắn và nguồn vốn vận hành hợp pháp, doanh nghiệp có thể đánh giá phục hồi. Nếu tài sản có thể xử lý hợp pháp để trả đầy đủ, đánh giá điều kiện giải thể. Nếu không có phương án khả thi và đã mất khả năng thanh toán, cần thực hiện việc xem xét nghĩa vụ, thủ tục phá sản phù hợp. Tình huống này là minh họa phương pháp, không phải kết luận cho hồ sơ cụ thể.

Bộ tài liệu nên chuẩn bị trước buổi làm việc

Doanh nghiệp nên gửi danh mục nợ theo hạn, báo cáo tài chính gần nhất, số dư ngân hàng, danh mục tài sản và bảo đảm, công nợ phải thu, hợp đồng đang thực hiện, nghĩa vụ lao động và thuế. Bổ sung thông tin tranh chấp, quyết định cưỡng chế, tình trạng đăng ký và các giao dịch tài sản đáng kể.

Một bảng dòng tiền ngắn hạn theo tuần giúp nhìn rõ thời điểm thiếu tiền; dự báo dài hơn giúp đánh giá tính bền vững. Các giả định phải có người chịu trách nhiệm cung cấp và căn cứ kiểm chứng. Khi số liệu chưa chắc chắn, dùng khoảng ước tính và ghi lý do thay vì tạo cảm giác chính xác giả.

Đánh giá phương án dựa trên số liệu thật

Luật sư – Quản tài viên Đinh Xuân Hồng cùng LSR và SGI hỗ trợ lập bản đồ nợ, tài sản, dòng tiền và các hướng xử lý theo hồ sơ. Liên hệ 0966 288 855, tuvanphasan.com. Khả năng phục hồi và kết quả thủ tục phụ thuộc điều kiện thực tế, sự phối hợp của các bên và quyết định có thẩm quyền.

Đọc thêm: Hướng dẫn thủ tục phá sản doanh nghiệp và phá sản rút gọn khi doanh nghiệp không còn tài sản.